Nowe obowiązki asystenta rodziny od 15 lutego 2024 r.

Zmiana ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 28 kwietnia 2023 r. (Dz. U. 2023 r. poz. 818), zwaną dalej Ustawa zmieniająca wprowadza zmiany nie tylko do ww. Kodeksu ale także dla podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1426 ze zm.), zwaną dalej UWrispz, czyli jednostek organizacyjnych gminy, która organizuje pracę z rodziną, lub podmiot, któremu gmina na podstawie art. 190 zleciła organizację pracy z rodziną.

Ustawa zmieniająca dodaje art. 76a § 1 stanowiąc o tym, że na wniosek oskarżonego, który nie ukończył 18 lat, podczas posiedzenia albo rozprawy z jego udziałem może być obecny jego przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której pieczą oskarżony pozostaje. Jeśli oskarżony nie posiada przedstawiciela ustawowego lub osoby, pod której pieczą pozostaje, albo przewodniczący uznał, że udział tych osób może prowadzić do naruszenia praw lub interesów oskarżonego, jest niecelowy ze względu na jego dobro, uniemożliwia przeprowadzenie posiedzenia albo rozprawy albo utrudnia je w istotny sposób, oskarżony może wskazać inną osobę pełnoletnią. Jeżeli oskarżony nie wskazał takiej osoby lub przewodniczący uznał, że jej obecność może prowadzić do naruszenia praw lub interesów oskarżonego, jest niecelowa ze względu na jego dobro, uniemożliwia przeprowadzenie posiedzenia albo rozprawy albo utrudnia je w istotny sposób, przewodniczący wyznacza asystenta rodziny, o którym mowa w art. 12 UWrispz. Asystent rodziny ma wymóg posiadania odpowiednich kwalifikacji, w tym kwalifikacji z zakresu pracy z dziećmi.

Dodany przepis art. 76a przewiduje obecność asystenta rodziny w danym sądzie podczas rozprawy albo posiedzenia z udziałem oskarżonego, który nie ukończył 18 lat, jeśli obecność pozostałych osób wskazanych w tym przepisie nie jest możliwa. Wybór asystenta rodziny pozostaje w pełnej zgodzie z przepisami dyrektywy 2016/800, w szczególności z art. 15 ust. 2, który przewiduje, że jeżeli osoba dorosła wskazana przez dziecko nie jest do zaakceptowania przez właściwy organ, organ ten, uwzględniając najlepszy interes dziecka, wyznacza inną osobę, aby jemu towarzyszyła, a osoba ta może być także przedstawicielem organu lub innej instytucji odpowiedzialnej za ochronę lub dobro dzieci.

Tak więc z dniem 15 lutego 2024 r. zostanie zmieniony katalog zadań zdefiniowany w art. 15 ust. 1 pkt 11a UWrispz o „udzielanie wsparcia dziecku poprzez towarzyszenie mu podczas posiedzenia albo rozprawy z jego udziałem na podstawie art. 76a k.p.k.”.

W konsekwencji zmian dotyczących udziału asystenta rodziny podczas rozprawy albo posiedzenia, o których mowa w art. 76a k.p.k., w przepisie tym wskazano, że w przypadku potrzeby wyznaczenia asystenta rodziny do udziału w rozprawie albo posiedzeniu przewodniczący występuje do właściwego ze względu na miejsce prowadzenia postępowania kierownika jednostki organizacyjnej gminy, która organizuje pracę z rodziną, lub podmiotu, któremu gmina na podstawie art. 190 UWrispz zleciła organizację pracy z rodziną do niezwłocznego przekazania listy zatrudnionych asystentów rodziny wraz z danymi kontaktowymi. Po otrzymaniu tej listy przewodniczący wyznaczy asystenta rodziny, mając na względzie ochronę praw lub interesów oskarżonego oraz zapewnienie sprawnego przeprowadzenia posiedzenia lub rozprawy. Z uwagi na powyższe zmiana UWrispz, która w będzie nakładać na jednostki, o których mowa powyżej, obowiązek niezwłocznego przekazania listy zatrudnionych asystentów rodziny oraz danych kontaktowych. W tym miejscu musimy włączyć Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE i jeżeli zechcemy podać dane kontaktowe asystenta telefon i/lub e-mail prywatny, musimy mieć jego zgodę.

Do katalogu wydatków Skarbu Państwa dodano w postępowaniu karnym wynagrodzenie w postaci ryczałtu dla asystenta rodziny za udział w posiedzeniu albo rozprawie, o których mowa w art. 76a § 1 k.p.k. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 stycznia 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 71) w sprawie określenia wysokości ryczałtu przysługującego asystentowi rodziny za udział w posiedzeniu albo rozprawie – określa, że asystentowi rodziny za udział w posiedzeniu albo rozprawie, o których mowa w art. 76a § 1, przysługuje ryczałt w wysokości 4% kwoty bazowej dla zawodowych kuratorów sądowych, której wysokość określa ustawa budżetowa. Zgodnie Art. 13. Ustawy Budżetowej z dnia 18 stycznia 2024 r. na rok 2024 (Dz. U. poz. 122) ustalono kwotę bazową dla zawodowych kuratorów sądowych w wysokości 2 628,54 zł. Powyższe oznacza, że asystentowi rodziny za udział w posiedzeniu albo rozprawie będzie przysługiwała kwota ok. 105,14zł. Jednakże należy podkreślić, że kwota ta zaspokajać będzie tylko uczestnictwo w sądzie ale także dojazd, nocleg i inne wydatki z tym związane asystenta rodziny. Ustawodawca milczy kto będzie wypłacał asystentowi rodziny za udział w posiedzeniu albo rozprawie, najprawdopodobniej kwotę tą wypłaci sąd, w którym będzie toczyło się postępowanie.

Data wejścia w życie Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości została skorelowana z datą wejścia w życie zmian w k.p.k.

Ministerstwo Sprawiedliwości zakłada się, że ilość spraw z udziałem asystenta rodziny będzie marginalna – w skali kraju spraw takich będzie kilkadziesiąt, nie więcej niż 100 a ewentualne wydatki nie będą miały znacznego wpływu na wydatki sektora finansów publicznych (uzasadnienie do projektu 2933).

Autor: dr Agnieszka Gazda

Stan prawny na dzień: 7 lutego 2024 r.

Rola OPS w kierowaniu do domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży w świetle nowego Rozporządzenia

Interwencja kryzysowa zaliczana jest do świadczeń niepieniężnych z pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit. h ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.). Definicja interwencji kryzysowej opublikowana na stronie internetowej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stanowi zespół interdyscyplinarnych działań podejmowanych na rzecz osób i rodzin będących w stanie kryzysu. Celem interwencji kryzysowej jest przywrócenie równowagi psychicznej i umiejętności samodzielnego radzenia sobie, a dzięki temu zapobieganie przejściu reakcji kryzysowej w stan chronicznej niewydolności psychospołecznej. Interwencją kryzysową obejmuje się osoby i rodziny bez względu na posiadany dochód.

Interwencją kryzysową będzie m. in. pomoc matce z małoletnimi dziećmi czy kobiecie w ciąży doznającej przemocy domowej lub znajdującej się w innej sytuacji kryzysowej, które mogą w ramach interwencji kryzysowej znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, zw. dalej domem. Do tych domów mogą być również przyjmowani ojcowie z małoletnimi dziećmi albo inne osoby sprawujące opiekę prawną nad dziećmi.

Od 8 lutego b. r. obowiązuje Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży (Dz. U. poz.169). Rozporządzenie zapewnia natychmiastową pomoc psychologiczną matkom i kobietom w ciąży, reguluje pobyt starszych dzieci w ośrodkach. Dziecko które ukończyło 18 lat, a uczy się lub jest niepełnosprawne w stopniu umiarkowanym lub znacznym, może pozostać z matką w placówce (§ 6 ust. 2 Rozporządzenia). Nowo wydane Rozporządzenie określa standardy usług świadczonych przez domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz tryb kierowania i przyjmowania do domów. Istotą w kierowaniu do takich domów dla ośrodków pomocy społecznej/centrów usług społecznych jest to, że osoba ubiegająca się o skierowanie do domu składa wniosek w ośrodku pomocy społecznej właściwym ze względu na jej miejsce zamieszkania, a w przypadku osób bezdomnych – w ośrodku właściwym ze względu na gminę miejsca pobytu. OPS kompletuje dokumenty, tj.: wniosek osoby ubiegającej się o skierowanie do domu, rodzinny wywiad środowiskowy, zaświadczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do umieszczenia w domu w odniesieniu do wszystkich osób kierowanych do domu, a w odniesieniu do kobiety w ciąży także dokument potwierdzający ciążę, skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (jeżeli kierowana jest matka z dzieckiem), orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o ile osoba takie posiada. OPS wydaje także opinię o skierowanie do domu, zawierającą uzasadnienie pobytu w domu. Komplet dokumentów (§ 5 ust. 5 Rozporządzenia) OPS zobowiązany jest w terminie 14 dni licząc od dnia wpłynięcia wniosku przekazać dokumenty, za pośrednictwem operatora pocztowego lub drogą elektroniczną – elektronicznej platformy usług administracji publicznej, do starosty najbliższego powiatu prowadzącego dom lub zlecającego prowadzenie domu, który wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu do domu. Czyli rolą OPS jest zebranie pełnej dokumentacji i terminowo przekazać do Starosty, o którym wyżej mowa.

W przypadku osoby bezdomnej, prócz czynności przekazania dokumentacji, OPS zobowiązany jest poinformować gminę właściwą ze względu na jej ostatnie miejsce zameldowania o toczącym się postępowaniu w sprawie skierowania do domu.

Jeżeli podczas procedury skierowania do domu okaże się, że brak jest miejsca w domu najbliższego w powiecie, OPS w porozumieniu z osobą ubiegającą się o skierowanie do domu, poszukuje miejsca w domu w innym powiecie.

W przypadku sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa lub zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do domu lub jej dziecka, taką osobę dom przyjmuje bez wydania decyzji administracyjnej o skierowaniu do domu. Jednakże OPS zobowiązany będzie niezwłocznie powiadomić o tym starostę powiatu prowadzącego dom lub zlecającego prowadzenie domu. Następnymi czynnościami OPS w tym zakresie będzie przesłanie dokumentów (§ 5 ust. 5 Rozporządzenia) staroście powiatu prowadzącego dom lub zlecającego prowadzenie domu w terminie 14 dni od dnia umieszczenia osoby bez wydania decyzji administracyjnej. Starosta zobowiązany jest niezwłocznie wydać decyzję administracyjna o umieszczeniu w domu, bądź decyzję administracyjną o odmowie skierowania do domu. W tym negatywnym przypadku jest zobowiązany w uzasadnieniu decyzji administracyjnej wskazać możliwości zapewnienia pomocy w innej formie w zależności od sytuacji i potrzeb takiej osoby.

Osoba posiadająca decyzję administracyjną o skierowaniu do domu lub osoba, w sytuacji zagrożenia, jest przyjmowana do domu niezwłocznie. Starosta powiatu prowadzącego dom lub zlecającego prowadzenie domu, zobligowany jest w terminie 14 dni od dnia wydania decyzji administracyjnej o skierowaniu do domu, przekazać do domu kopię opinii OPS (§ 5 ust. 5 pkt 6 Rozporządzenia).

Decyzję administracyjną o skierowaniu do domu wydaje się na czas określony, nie dłuższy niż 12 miesięcy. W uzasadnionych przypadkach pobyt w domu może być przedłużony ponad 12 miesięcy, nie dłużej jednak niż o 6 miesięcy. Decyzję w tej sprawie podejmuje starosta na uzasadniony wniosek mieszkańca domu po uzyskaniu opinii kierownika domu, w którym przebywa.

Autor: dr Agnieszka Gazda

Stan prawny na dzień: 12 lutego 2024 r.

Standardy ochrony małoletnich – obowiązek dla wielu podmiotów

Uchwalona 13 lipca 2023 r. tzw. ustawa Kamilka, czyli ustawa o zmianach w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz niektórych innych ustaw, wprowadza nowe obligatoryjne obowiązki dotyczące przyjęcia i wdrożenia standardów ochrony małoletnich. Obowiązek ten ma każdy:

  • organ zarządzający jednostką systemu oświaty, inną placówką oświatową, opiekuńczą, wychowawczą, resocjalizacyjną, religijną, artystyczną, medyczną, rekreacyjną, sportową lub związaną z rozwijaniem zainteresowań, do której uczęszczają albo
    w której przebywają lub mogą przebywać małoletni;
  • organizator działalności oświatowej, opiekuńczej, wychowawczej, resocjalizacyjnej, religijnej, artystycznej, medycznej, rekreacyjnej, sportowej lub związanej
    z rozwijaniem zainteresowań przez małoletnich;
  • podmioty świadczące usługi hotelarskie oraz turystyczne, a także prowadzące inne miejsca zakwaterowania zbiorowego, w zakresie niezbędnym do zapewnienia ochrony małoletnich.

Standard ochrony małoletnich powinien być dostosowany do specyfiki określonego podmiotu i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa musi zawierać:

  1. zasady zapewniające bezpieczne relacje między małoletnim a personelem placówki lub organizatora, a w szczególności zachowania niedozwolone wobec małoletnich;
  2. zasady i procedurę podejmowania interwencji w sytuacji podejrzenia krzywdzenia lub posiadania informacji o krzywdzeniu małoletniego;
  3. procedury i osoby odpowiedzialne za składanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego, zawiadamianie sądu opiekuńczego oraz w przypadku instytucji, które posiadają takie uprawnienia, osoby odpowiedzialne za wszczynanie procedury „Niebieskie Karty”;
  4. zasady przeglądu i aktualizacji standardów;
  5. zakres kompetencji osoby odpowiedzialnej za przygotowanie personelu placówki lub organizatora do stosowania standardów, zasady przygotowania tego personelu do ich stosowania oraz sposób dokumentowania tej czynności;
  6. zasady i sposób udostępniania rodzicom albo opiekunom prawnym lub faktycznym oraz małoletnim standardów do zaznajomienia się z nimi i ich stosowania;
  7. osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń o zdarzeniach zagrażających małoletniemu i udzielenie mu wsparcia;
  8. sposób dokumentowania i zasady przechowywania ujawnionych lub zgłoszonych incydentów lub zdarzeń zagrażających dobru małoletniego.

   W standardach uwzględnia się sytuację dzieci niepełnosprawnych oraz dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Standardy sporządza się mając na względzie konieczność ich zrozumienia przez osoby małoletnie. Zgodnie z art. 10 ustawy obowiązek wprowadzenia wyżej wymienionych standardów musi być zrealizowany w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tzw. ustawy Kamilka – czyli do 15 sierpnia 2024 r. Jest to tak zwany okres przejściowy, na dostosowanie działalności danego podmiotu do zgodności z ustawą.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1606)

Autor: dr Michał Gluzek

Przypomnienie dot. Świadczenia wychowawczego

Od 1 lutego można składać wnioski w ramach Programu „Rodzina 800+”.

Mowa oczywiście o nowym okresie pobierania świadczenia: od 1 czerwca 2024r. do 31 maja 2025r.

Aby mieć ciągłość w wypłacie świadczenia, należy pamiętać o złożeniu wniosku do 30 kwietnia danego roku. Wniosek złożony w takim terminie oznacza przyznanie oraz wypłatę przyznanego świadczenia (za czerwiec) najpóźniej do 30 czerwca tego roku.

Wnioski złożone w okresie od 1 maja – do 31 maja danego roku, ustalają prawo oraz wypłatę przyznanego świadczenia za czerwiec i lipiec –  do 31 lipca tego roku.

Świadczenie wychowawcze w ramach programu “Rodzina 800 +” przysługuje na każde dziecko w wieku do ukończenia przez nie 18 roku życia.

Wnioski składać mogą rodzice (matka lub ojciec) oraz opiekun faktyczny, a także rodziny zastępcze, osoby prowadzące rodzinny dom dziecka dyrektorzy placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorzy regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych, dyrektorzy interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych.

WAŻNE:

Wniosek o świadczenie wychowawcze składa się do ZUS tylko i wyłącznie drogą elektroniczną, poprzez:

– bankowość elektroniczną,

– platformę PUE ZUS lub aplikację mZUS

– portal informacyjno-usługowy Emp@tia;

Autor: Anna Sozańska

Case management- zarządzanie przypadkiem

Case management jako jedna z metod pracy pracownika socjalnego, która staje się standardem w coraz większej liczbie ośrodków pomocy społecznej oraz centrów usług społecznych. To metoda zarządzania przypadkiem, po którą coraz częściej sięgają pracownicy socjalni, od których wymaga się niesienia kompleksowej pomocy jednostce, a także podejmowanie działań zaradczych i pomocowych.

Chcąc po krótce scharakteryzować założenia case managementu można przyjąć, że pracownik socjalny, będący case managerem łączy wsparcie skierowane do idywidalnego przypadku i indywidualnej pomocy z pracą w obszarze wielu instytucji, po to aby nieść kompleksowe wsparcie osobie będącej w kryzysie bądź przeżywającej trudności. W swojej pracy sięga po zasoby instytucji działających w systemie pomocy społecznej, ochrony zdrowia, edukacji, sportu, kultury i wielu innych.

W ten sposób prowadzona praca z indywidualnym przypadkiem daje możliwość skorzystania z różnych dostępnych na rynku form pomocy, tak aby były one dostosowane do konkretnego przypadku, aby trafiły w punkt i w aspekcie niesienie pomocy przyniosły widoczne efekty.

Skuteczne działanie case managera będzie możliwe dopiero w momencie kiedy nastąpi prawidłowa diagnoza sytuacji oraz stworzenie indywidualnego planu działania, który zostanie zaakceptowany przez klienta.

Metoda Case managementu wymaga zaangażowania dwóch stron, zarówno pracownika jak i klienta, który sam bądź przy pomocy case maangera określi swoje mocne i słabe strony, wkaże szanse i możliwości, z których może korzystać oraz zagrożenia i obawy z nich wynikające.

Case manager po poznaniu potrzeb klienta idywidualnego, po analizie jego możliwości i ograniczeń, po zdefiniowaniu problemu i sformuowaniu idywidualnego planu , jest w stanie stworzyć siatkę kompleksowego wsparcia co ułatwi klientowi, w odniesieniu do jego potrzeb, korzystanie z różnych form wsparcia dostępnego na lokalnym rynku.

To profilowane wsparcia case managera w pracy z indywidualnym przypadkiem skutkuje zwiekszeniem własnej świadomości, zwiększeniem motywacji do zmiany, zwiększeniem wiedzy o różnych, dostępnych formach wsparcia, ale przede wszystkim wzrostem własnej świadomości klienta i poczuciem sprawczości, zaangażowania w poprawę swojego życia. 

Autor: Anna Sozańska

Usługi sąsiedzkie – Nową formą świadczenia pomocy społecznej

Starzejące się społeczeństwo, a tym samym zwiększająca się liczba osób, które wymagają pomocy w formie usług opiekuńczych stało się podwaliną do rozszerzenie wachlarza usług opiekuńczych. Także ograniczenie zasobów kadrowych pomocy społecznej i polityka społeczna zmierzająca do deinstytucjonalizacji, niemalże wymusiły regulację przepisów w tym zakresie.

Na mocy nowelizacji ustawy o pomocy społecznej z dnia 28 lipca 2023r. (Dz.u. poz 693) wprowadzono nową formę pomocy, czyli usługi sąsiedzkie. Realizacja usług możliwa jest od 1 listopada 2023r. i nakłada na Gminę obowiązek  podjęcia stosownej uchwały.

Czym są usługi sąsiedzkie?

Najprościej rzecz ujmując są kolejną formą wsparcia dla osób potrzebujących, czyli osób, które z powodu wieku, chorób i innych trudności wymagają pomocy ze strony osób drugich, a nie mogą jej otrzymać.

Usługi sąsiedzkie są skierowane zarówno do osób samotnych jak i osób mieszkających wspólnie z rodziną, w sytuacji kiedy rodzina, w tym wspólnie niezamieszkujący małżonek, zstępni i wstępni, nie mogą zaoferować wymaganej pomocy i wsparcia.

Kto może świadczyć pomoc?

W założeniu tę formę pomocy świadczyć  mają osoby blisko zamieszkujące, które, co ważne, będą wynagradzane przez Gminę.

Opiekunowie muszą spełnić także określone, poniższe warunki:

– mieć ukończony 18. rok życia,

– nie należeć do rodziny osoby, która wymaga usługi,

– nie być zamieszkującym oddzielnie członkiem rodziny (małżonkiem, wstępnym lub zstępnym) osoby, dla której mają być świadczone usługi,

– być zdolne pod kątem psychofizycznym do świadczenia tego typu usług – muszą złożyć stosowne oświadczenie,

– zamieszkiwać w okolicy osoby, która wymaga pomocy,

– przejść szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy,

– zostać zaakceptowaną przez organizatora usług i osobę, na rzecz której usługi te mają być świadczone;

Zakres usług sąsiedzkich.

Istotą usług sąsiedzkich jest pomoc osobie potrzebującej w jej miejscu zamieszkania.

Zakres świadczonej pomocy to:

  • pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, 
  • podstawową opiekę higieniczno-pielęgnacyjną- czynności podstawowe, które nie wymagają specjalistycznego przygotowania,
  • w miarę potrzeb i możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem.

Organizator pomocy:

Organizatorem usług sąsiedzkich jest Gmina, której obowiązkiem jest podjęcie  odpowiedniej uchwały oraz określenie szczegółowych zasad realizacji usług oraz odpłatności.

 Warto wiedzieć, że Gmina realizując pomoc sąsiedzką może zlecić jej realizację innym organizacjom społecznym, a dodatkowym wsparciem finansowym dla tej formy pomocy może być przystąpienie przez Gminę w 2024r. do Programu  „Korpus Wsparcia Seniorów”, Moduł I.

PODSTAWA PRAWNA:

Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1693)

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.)

Autor: Anna Sozańska

„Trzynastka” a urlop opiekuńczy

„Trzynastka” lub „trzynasta pensja” to dodatkowe wynagrodzenie wypłacane pracownikom sfery budżetowej zgodnie z Ustawą z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1690), zwaną dalej ustawa. Przedmiotem tych rozważań nie będzie omówienie ustawy, tylko wskazanie skutków wykorzystania urlopu opiekuńczego przez pracownika zatrudnionego na kilka miesięcy u danego pracodawcy na uprawnienie otrzymania tego wynagrodzenia.

Dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie (art. 5 ust. 2 ustawy). Przepisy nie wskazują „sztywnego” terminu wypłaty tego wynagrodzenia, ale wskazują najpóźniejszy termin, w którym pracodawca zobowiązany jest dokonać wypłaty. Oznacza to, że wkrótce sfera budżetowa podejmie wyliczanie „trzynastek”.

Pracownik nabywa prawo do tego wynagrodzenia w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego (art. 2 ust. 1 ustawy). Jeżeli pracownik nie przepracował tego okresu, to nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego, pod warunkiem, że okres ten wynosi co najmniej 6 miesięcy (art. 2 ust. 2 ustawy). Przepracowanie co najmniej 6 miesięcy warunkujących nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego nie jest wymagane w przypadkach, określonych w art. 2 ust. 3 ustawy. Jednym z nich jest wykorzystanie nawet jednego dnia urlopu opiekuńczego.

Z dniem 26 kwietnia 2023 r. Ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 641) do Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1465), zwanej dalej KP zostały dodane nowe zwolnienia od pracy, a pośród nich właśnie urlop opiekuńczy w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym. Urlop ten przysługuje w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych (Art. 1731 KP).

W związku z powyższymi zmianami KP, do katalogu okoliczności uzasadniających przyznanie pracownikom „trzynastki” bez względu na przepracowany okres, został dodany także urlop opiekuńczy art. 2 ust. 3 pkt 6 lit. af) ustawy. Mimo, że zmiana nastąpiła w 2023 r. z rozmów przeprowadzonych z pracodawcami wynika, że nie zdawali sobie sprawy, że wykorzystanie choćby jednego dnia urlopu opiekuńczego przez pracownika zatrudnionego na kilka miesięcy u danego pracodawcy, skutkuje obowiązkiem wypłaty trzynastej pensji. Jeżeli pracownik skorzysta z minimum jednego dnia urlopu opiekuńczego i nie wystąpią przesłanki negatywne, o których mowa w art. 3 ustawy, tj. nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy trwająca dłużej niż dwa dni, stawienie się do pracy lub przebywanie w pracy w stanie nietrzeźwości, wymierzenia pracownikowi kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby, rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, wówczas nie będzie obowiązywać warunek przepracowania u pracodawcy co najmniej 6 miesięcy.

Należy podkreślić, że urlop opiekuńczy jest okresem niepłatnym, a więc skorzystanie z niego będzie skutkować niższą podstawą obliczenia trzynastki.

Istotne do rozważenia jest to czy rozwiązanie stosunku pracy przez pracownika w ciągu roku skutkuje wypłatą tego wynagrodzenia z chwilą kiedy upłynie okres rozwiązania umowy? Pracodawca nie jest obowiązany do wypłacenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego w dniu rozwiązania stosunku pracy, gdyż przepisy ustawy tak nie wskazują. Będzie on zobowiązany do tego za rok, w którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy, w terminie wypłaty innym pracownikom zatrudnionym u pracodawcy, tak jak wskazywałam na wstępie, tj. nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy kolejnego roku kalendarzowego.

Autor: dr Agnieszka Gazda

Stan prawny na dzień: 8 stycznia 2024 r.

Ważne zmiany dla OPS-ów – Nowy termin ważności orzeczeń o niepełnosprawności

Z dniem 30.12.2023 r. ustawodawca uchyla art. 23 ustawy z 9.03.2023 r. o zmianie ustawy
o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw. W życie wchodzą nowe przepisy zmieniające termin ważności orzeczeń o niepełnosprawności, a w rezultacie zostaje także nałożony obowiązek na organy właściwe, w zakresie zmiany z urzędu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z funduszu alimentacyjnego oraz z pomocy społecznej uzależnionych od niepełnosprawności. 

Głównym powodem wprowadzenia nowej regulacji zawartej w ustawie z dnia 19.12.2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2023 r. poz. 2768) zwaną dalej u.z.w.n.o., są opóźnienia oraz zatory sięgające nawet 8 miesięcy przy wydawaniu nowych orzeczeń w ramach pracy zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności. Powyższe powoduje utratę wsparcia między innymi świadczenia pielęgnacyjnego,
a w konsekwencji wiele osób pozostaje bez jakichkolwiek środków do życia. Ważności orzeczeń o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności ma istotny wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, z funduszu alimentacyjnego oraz z pomocy społecznej. Sytuacja dotyczy nie tylko osób, których orzeczenia utraciły ważność przed 5.08.2023 r. ale również po tej dacie.

Instytucję przedłużenia ważności orzeczeń zapoczątkował art. 15 h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm.) zwaną dalej ustawą
o koronawirusie,  z mocy prawa przedłużała ważność orzeczeń o niepełnosprawności albo orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, wydanych na czas określony na podstawie ustawy
z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia
o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Ustawa z 9.03.2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 852 ze zm.) zwaną dalej ustawą o ochronie konkurencji uchyliła art. 15h ustawy o koronawirusie. Przepisy dotyczące ważności orzeczeń wynikające z ustawy o ochronie konkurencji weszły w życie 6.08.2023 r.

Zgodnie z art. 23 ustawy z 9.03.2023 r. ustawy o ochronie konkurencji, orzeczenie
o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 15h ustawy zmienianej w art. 10, w brzmieniu dotychczasowym, którego okres ważności:

1) upłynąłby do dnia 31.12.2020 r. – zachowuje ważność do dnia 31.12.2023 r.,

2) upłynąłby w okresie od dnia 1.01.2021 r. do dnia 31.12.2021 r. – zachowuje ważność do dnia 31.03.2024 r.,

3) upłynąłby w okresie od dnia 1.01.2022 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszego przepisu – zachowuje ważność do dnia 30.09.2024 r.

– jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia
o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji, organ gminny wydawały z urzędu, bez kolejnego wniosku, decyzje przedłużającą okres pobierania świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, na okres przedłużenia przewidziany w powyższym przepisie prawa.

W chwili obecnej znacząca część osób utraciła, bądź w najbliższym czasie utraci prawo do świadczeń rodzinnych, z funduszu alimentacyjnego oraz pomocy społecznej,
z uwagi na brak ważności orzeczeń o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Należy zaznaczyć, że od chwili wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym to jest od 1.01.2024 r. dodatkowo zwiększy się liczba wniosków o wydanie orzeczeń. Będzie to kolejny czynnik obciążający wydolność systemu wydawania orzeczeń w przedmiocie niepełnosprawności.

Nowe rozwiązania przewidują uchylenie art. 23 ustawy o ochronie konkurencji
i wprowadzenie nowego przepisu prawnego zawartego w art. 1 u.z.w.n.o. który stanowi, że orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100 z późn. zm.), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9.03.2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 852 ze zm.) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5.08.2023 r. i przed dniem 30.09.2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne.

Powyższe oznacza, że ww. przepis obejmie wszystkie orzeczenia
o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności przedłużone przepisami ustawy
o ochronie konkurencji oraz dodatkowo te, których ważność upływała po 5.08.2023 r.  i przed dniem 30.09.2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia uzyskania nowego ostatecznego orzeczenia.

Ustawodawca przewidział również tryb zmiany z urzędu decyzji wydanych na podstawie art. 23 ustawy o ochronie konkurencji, przyznających prawo do świadczeń
z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasiłków dla opiekunów albo świadczeń lub dodatków na pokrycie kosztów utrzymania dziecka lub osoby pełnoletniej w rodzinnej pieczy zastępczej. W przypadku świadczeń
z pomocy społecznej należy uprzednio zawiadomić stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego, a zmiana decyzji nie wymaga przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji. W pozostałych przypadkach zniesiono obowiązek bezpośredniego zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania. W rezultacie organ gminny zmienia decyzje wydane na podstawie art. 23 ustawy o ochronie konkurencji na mocy nowego umocowania prawnego w zakresie okresu obowiązywania uprawnienia do 30.09.2024 r.

Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 19.12.2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, wydłużenie ważności orzeczeń do 30.09.2024 r. stworzy minimalną przestrzeń czasową niezbędną do likwidacji zatorów w ramach prac zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności i powrotu do orzekania w trybie bieżącym.  Ustawa służąca zachowaniu ważności niektórych orzeczeń wchodzi w życie z dniem 30.12.2023 r.

Rozszerzenie powyższych informacji pozyskacie Państwo uczestnicząc w szkoleniu:

,, Świadczenie pielęgnacyjne 2024 r.”

Autor: Dawid Cisło

Dodatkowe wynagrodzenie roczne tzw. “13”

Praktyczne zasady rachunkowości budżetowej dla urzędów JST

Jak każdego roku nadchodzi ten moment, kiedy będziemy musieli naliczyć tzw. „trzynastki”, aby część pracowników mogła ją otrzymać.

Temat tak dobrze każdemu z nas znany, a jednak stale budzący kontrowersje i wątpliwości. Co wziąć do podstawy? Jakie składniki obniżają staż wliczany do podstawy? O jaką kwotę zmniejszyć podstawę dodatkowego wynagrodzenia rocznego przy wystąpieniu nieobecności płatnych w danym miesiącu?  Pytań jest o wiele więcej, na które odpowiedź uzyskacie Państwo na szkoleniu Firmy Jaźwińska-szkolenia.

Przypomnijmy sobie  komu i na jakich warunkach przysługuje dodatkowe wynagrodzenie roczne.

Zasady przyznawania i wypłacania popularnie zwanej „trzynastki” uregulowano w Ustawie z dnia 12 grudnia 1997 roku o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1690). Wszystkie podstawowe  zasady wyliczania i przyznawania trzynastki zawarte są w przytoczonej ustawie. Oto najważniejsze z nich:

  1. Dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje pracownikom zatrudnionym w jednostkach sfery budżetowej.
  2. Wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który ono przysługuje, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.
  3. Wypłacane jest z wyodrębnionych na ten cel środków na wynagrodzenia, nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie.
  4. Pracownik nabywa prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego.
  5. Pracownik, który nie przepracował u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego, nabywa prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego, pod warunkiem że okres ten wynosi co najmniej 6 miesięcy.

Musimy pamiętać, że okresy przepracowane, wymagane do nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należy rozumieć jako okresy „efektywnie” czyli faktycznie przepracowane u danego pracodawcy. Nie wystarczy tutaj samo pozostawanie w stosunku pracy bez wykonywania pracy (wyjątkiem jest czas urlopu wypoczynkowego, który uznawany jest za równoważny z wykonywaniem pracy).

(Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w postanowieniu z 10 maja 2018 roku, II PK 173/17)

Przykład

Zatrudniony w jednostce budżetowej od 01.02.2023 r. pracownik od kwietnia do września korzystał z urlopu bezpłatnego. Biorąc pod uwagę ilość dni faktycznie przepracowanych pracownik nie nabywa prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2023 r. Po pierwsze nie przepracował efektywnie w 2023 roku co najmniej 6 miesięcy i po drugie nie zaszły okoliczności zwalniające go od wymogu przepracowania tego minimalnego okresu.

Co prawda powyższe reguły są oczywiste, jednak jak to zwykle bywa od reguły występują również wyjątki. O nich też mówi ustawa. I tak przepracowanie co najmniej 6 miesięcy warunkujących nabycie prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie jest wymagane w przypadkach:

  1. nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem i nauczycielem akademickim zgodnie z organizacją pracy szkoły (szkoły wyższej);
  2. zatrudnienia pracownika do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż 3 miesiące;
  3. powołania pracownika do czynnej służby wojskowej albo skierowania do odbycia służby zastępczej;
  4. rozwiązania stosunku pracy w związku z:

– przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie rehabilitacyjne,

-przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem,

-likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy,

-likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją;

5. podjęcia zatrudnienia:

-w wyniku przeniesienia służbowego,

-na podstawie powołania lub wyboru,

-w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy,

-w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją,

-po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej;

6. korzystania:

-z urlopu wychowawczego,

-z urlopu macierzyńskiego,

-z urlopu ojcowskiego,

-z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,

-z urlopu opiekuńczego

-z urlopu dla poratowania zdrowia

-przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego z urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego;

-z urlopu rodzicielskiego;

-wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.

Przykład

Pracownik szkoły przepracował 2023 roku 6 miesięcy.  30 czerwca 2023 roku umowa o pracę z pracownikiem uległa rozwiązaniu w związku z jego przejściem na emeryturę. W okresie zatrudnienia pracownik przebywał 5 dni na zwolnieniu w związku z chorobą. Niemniej jednak w tym przypadku pracownik nabył prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2023 rok, gdyż rozwiązanie umowy o pracę w związku z przejściem pracownika na emeryturę jest okolicznością zwalniającą z wymogu przepracowania co najmniej 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym.

Istnieją również sytuacje kiedy pracownik nie nabędzie prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Do okoliczności, które pozbawiają prawa do wynagrodzenia rocznego należą:

  • nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy trwająca dłużej niż dwa dni;
  • stawienie się do pracy lub przebywanie w pracy w stanie nietrzeźwości;
  • wymierzenie pracownikowi kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby;
  • rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

O takich sytuacjach również będę mówić na wspomnianym szkoleniu.

Naliczając dodatkowe wynagrodzenie roczne pracodawca musi pamiętać, że tak jak i z innych wynagrodzeń tak i z „13”  ma obowiązek w ściśle określonych sytuacjach i limitach dokonywania potrąceń. Musi on pamiętać o kwocie wolnej od potrąceń. Niemniej jednak nie ma zastosowania ta reguła w przypadku potrąceń dokonywanych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, które są potrącane do wysokości 3/5 wynagrodzenia bez względu na to jaka kwota pozostanie po potrąceniu.

Przypadków związanych z naliczaniem trzynastki, które sprawiają nam mniejszy bądź większy kłopot jest wiele. Na szkoleniu pt. Dodatkowe wynagrodzenie roczne w sferze budżetowej tzw. “13” będziemy mogli na ten temat porozmawiać, wspólnie wybrać odpowiednią metodologię naliczania, czy dojść do konkretnych wniosków: kiedy pracownik nabył prawo do trzynastki nawet gdy np.; nie przepracował 180 dni, był nieobecny w pracy i tej nieobecności nie usprawiedliwił. Zapraszam do zapoznania się ze szczegółami tego zagadnienia które znajdziecie Państwo tutaj: https://jazwinska-szkolenia.pl/szkolenie/dodatkowe-wynagrodzenie-roczne-w-sferze-budzetowej-tzw-13/

Autor: Wioletta Frach

BHP na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe po zmianach

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz. U. Nr 148, poz. 973), zwane dalej Rozporządzeniem, obowiązuje bez zmian prawie 25 lat. Jednakże 18 października 2023 roku nastąpiła jego zmiana Rozporządzeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz. U., poz. 2367), które wejdzie w życie z dniem 17 listopada 2023 r.

Nowe przepisy mają stanowić odpowiedź na dotychczasowy postęp technologiczny, jak również odpowiadać transformacji przepisów prawa pracy, np. w zakresie pracy zdalnej. Zmiana Rozporządzenia stawia nowe wymagania dla pracodawców.

Modyfikacji uległa definicja stanowiska pracy:

Aktualne brzmienieBrzmienie po zmianie
stanowisku pracy – należy przez to rozumieć przestrzeń pracy, wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, obejmującym: a)wyposażenie podstawowe, w tym monitor ekranowy, klawiaturę lub inne urządzenia wejściowe, jednostkę centralną lub stację dyskietek, b)wyposażenie dodatkowe, w tym drukarkę, skaner, mysz, trackball, c)wyposażenie pomocnicze, w tym stół, krzesło, uchwyt na dokument, podnóżekstanowisku pracy – należy przez to rozumieć przestrzeń pracy wraz z: a)wyposażeniem podstawowym, w tym monitorem ekranowym, klawiaturą, myszą lub innymi urządzeniami wejściowymi, oprogramowaniem z interfejsem dla użytkownika, b)krzesłem i stołem, c)opcjonalnym wyposażeniem dodatkowym, w tym stacją dysków, drukarką, skanerem, uchwytem na dokumenty, podnóżkiem

W załączniku do rozporządzenia określającym minimalne wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, jakie powinny spełniać stanowiska pracy wyposażone w monitory ekranowe, określono jakie parametry powinny spełniać meble biurowe, z których korzysta pracownik. Dotyczą m. in. monitorów ekranowych, klawiatury, rodzaju biurek, stołów, krzeseł oraz oświetlenia. Zgodnie z nowelą pracodawca na życzenie pracownika, zobowiązany będzie wyposażyć stanowisko pracy w podnóżek (ust. 7 cyt. Załącznika).

Ustawodawca podjął kwestię stosowania systemów przenośnych, przeznaczonych do użytkowania na danym stanowisku pracy, jednakże nie zdefiniował czym jest system przenośny. W przypadku stosowania systemów przenośnych przeznaczonych do użytkowania na danym stanowisku pracy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy, stanowisko pracy powinno być wyposażone w stacjonarny monitor ekranowy lub podstawkę zapewniającą ustawienie ekranu tak, aby jego górna krawędź znajdowała się na wysokości oczu pracownika, oraz w dodatkową klawiaturę i mysz (ust. 1.2. cyt. Załącznika). Z przepisu wynikają dwie możliwości wyposażenia stanowiska pracy. Pracownik pracujący na urządzeniu przenośnym (laptopie, notebooku) nie może żądać od pracodawcy aby do stanowiska pracy zainstalował monitor stacjonarny, gdyż w przepisie użyta jest partykuła „lub”. Kwestia ta jest niezmiernie ważna w kontekście stanowiska pracy przy wykonywaniu pracy zdalnej. Ze znowelizowanych przepisów nie wynika obowiązek pracodawcy zapewnienia pracownikowi stacjonarnego monitora ekranowego w miejscu wykonywania pracy zdalnej. Jednakże pracodawca będzie musiał poinformować pracownika o nowych wymaganiach, jakie ma spełniać stanowisko pracy i odebrać oświadczenie od pracownika, że miejsce pracy zdalnej spełnia „nowe” wymagania BHP (Art. 6731 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, zwany dalej Kp). Kolejną istotną zmianą jest zapewnienie pracownikom okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok, o których mowa w § 8 Rozporządzenia.

Aktualne brzmienieBrzmienie po zmianie
1.Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom zatrudnionym na stanowiskach z monitorami ekranowymi profilaktyczną opiekę zdrowotną, w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach. 2.Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom okulary korygujące wzrok, zgodne z zaleceniem lekarza, jeżeli wyniki badań okulistycznych przeprowadzonych w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej, o której mowa w ust. 1, wykażą potrzebę ich stosowania podczas pracy przy obsłudze monitora ekranowego.1.Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom profilaktyczną opiekę zdrowotną, w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach. 2.Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom okulary lub szkła kontaktowe korygujące wzrok, zgodne z zaleceniem lekarza, jeżeli wyniki badań okulistycznych przeprowadzonych w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej, o której mowa w ust. 1, wykażą potrzebę ich stosowania podczas pracy przy obsłudze monitora ekranowego.

Nowelizacja rozszerza katalog, uwzględniając w nim obowiązek pracodawcy do zapewnienia pracownikowi zgodne z zaleceniem lekarza np. szkła kontaktowe. Zdarza się, że pracodawcy już zapewniają pracownikom szkła kontaktowe. Jednakże wkrótce będzie to obowiązek przyznania okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok. Oznacza to, że będziemy zmuszeni do zmiany obowiązujących wewnątrz zakładu pracy procedur, zarządzeń i umowy z tzw. medycyną pracy lub podmiotem świadczącym usługi optyka.

Zgodnie z art. 226 Kp, pracodawca jest zobowiązany oceniać i dokumentować ryzyko zawodowe występujące na stanowiskach pracy, stosować niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające to ryzyko oraz informować pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną przez nich pracą i o zasadach ochrony przed zagrożeniami. W związku z treścią tego przepisu i zmian w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe, należy zaktualizować oświadczenia dla pracowników o zapoznaniu się z oceną ryzyka zawodowego.

Pozostaje postawić pytanie, ile czasu mają pracodawcy na dostosowanie nowych zmian? Po 17 listopada 2023 r. każdy pracodawca, tworząc nowe stanowisko pracy, powinien mieć przygotowane uregulowania w zakresie BHP i mieć dostosowane stanowiska pracy już do nowych przepisów. Natomiast pracodawcy będą zobowiązani stanowiska pracy, wyposażone w monitory ekranowe, które już istniały przed dniem wejścia nowelizacji dostosować do nowych regulacji w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji, czyli 17 maja 2024 r.

Autor: dr Agnieszka Gazda

Stan prawny na dzień: 14 listopada 2023 r.

Ustawa o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej – jakie nowe obowiązki dla instytucji publicznych?

Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej (Dz. U. z 2023 r.. poz. 1703), zwaną dalej Uzdke ma na celu walczyć z różnymi wyłudzeniami, m. in: phishingiem, dystrybucją smishingu, spoofingiem e-mail, CLI spoofingiem.

Cytowana na wstępie  Uzdke w art. 24 ust. 1, wymusza na dostawcach poczty elektronicznej dla co najmniej 500 000 użytkowników lub dla podmiotu publicznego korzystanie z mechanizmów: SPF (ang. Sender Policy Framework), DMARC (ang. Domain-based Message Authentication, Reporting & Conformance), DKIM (ang. DomainKeys Identified Mail). Ust. 6 tego artykułu stanowi, że dostawca poczty elektronicznej dla podmiotu publicznego oferuje pocztę elektroniczną umożliwiającą stosowanie metod uwierzytelniania wieloskładnikowego. Takie uwierzytelnianie to metoda, w której użytkownik, aby dostać się do strzeżonych zasobów jak np. konta online, sieci VPN, bądź aplikacji mobilnej, musi zweryfikować się na co najmniej dwa różne sposoby.

Art. 24 ust. 2 Uzdke stanowi, że Podmiot publiczny jest obowiązany do korzystania z poczty elektronicznej wykorzystującej mechanizmy, o których mowa w ust. 1. Oznacza to, że jeżeli dostawca poczty elektronicznej nie spełnia standardów, o których mowa w ust. 1 i 6, to podmiotowi publicznemu nie będzie wolno korzystać z takiego dostawcy poczty elektronicznej.

Nie może umknąć uwagi, że Uzdke w tym zakresie weszła  w życie z dniem 25 września 2023 r., jednakże mocą art. 40. 1 Uzdke dostawca poczty elektronicznej, który świadczy pocztę elektroniczną na podstawie umowy, której stroną jest podmiot publiczny, obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy, jest obowiązany w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie Uzdke do spełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 24 ust. 1. Oznacza to, że termin ważny dla instytucji publicznych mija 25 grudnia 2023 r.

 Jeżeli dostawca poczty elektronicznej nie spełni wymagań w ww. terminie, umowa, o której mowa w ust. 1, może zostać jednostronnie rozwiązana przez podmiot publiczny, a dostawcy poczty elektronicznej nie przysługują roszczenia z tego tytułu. Świadczy to o tym, że ustawodawca zabezpieczył podmioty publiczne i nie tylko oraz dał możliwość rozwiązania umowy bez zachowania terminu wypowiedzenia i zapewnił, że nie przysługują dostawcy z tego powodu roszczenia, jeżeli nie zapewni on bezpiecznej poczty elektronicznej.

Mocą art. 41 Uzdke w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy dostawca poczty elektronicznej, który zawarł umowę z podmiotem publicznym o świadczenie poczty elektronicznej, przedstawi ofertę poczty elektronicznej umożliwiającej stosowanie metod uwierzytelniania wieloskładnikowego, chyba że świadczona przez tego dostawcę poczta elektroniczna już umożliwia stosowanie tych metod.

Kontrolę w tym zakresie będzie sprawował CSIRT NASK (Krajowy Zespół Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego, prowadzony przez Naukową i Akademicką Sieć Komputerową – Państwowy Instytut Badawczy z siedzibą w Warszawie) oraz UKE (Urząd Komunikacji Elektronicznej).

Co to oznacza dla instytucji publicznych. Jesteśmy zobowiązani monitorować czy nasz dostawca poczty elektronicznej spełnia wymogi z art. 24 ust. 1 i 6 Uzdke. Jeżeli w ustawowym terminie nie dostosuje się to nie możemy z usług dostawcy korzystać, gdyż dopuszczamy się, tzw. nadużycia w komunikacji elektronicznej. W prawdze więcej kar może nałożyć UKE na dostawcę, jednakże zgodnie z art. 27 ust. 8 Uzdke jeżeli przemawia za tym zakres lub charakter naruszenia, Prezes UKE może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną na kierownika podmiotu publicznego, który korzysta z usług wysyłania krótkich wiadomości tekstowych (SMS) integratora usług SMS niewpisanego w wykazie, o którym mowa w art. 14 ust. 1 Uzdke. Kara pieniężna wówczas jest (ustawodawca użył sformułowania „jest” nie „może”) nakładana w wysokości do jednokrotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w ostatnim komunikacie, o którym mowa w art. 20 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Czy nasz dostawca spełnia wymogi, które są przedmiotem naszych rozważań? Możemy to w prosty sposób sprawdzić za pomocą linku dedykowanego na stronie CSIRT NASK: https://bezpiecznapoczta.cert.pl/. Jest to narzędzie, aby chronić użytkowników poczty elektronicznej i ułatwić instytucjom sprawdzenie poprawności konfiguracji mechanizmów zapewniających jej bezpieczeństwo. Należy kliknąć zielony kafelek „Wyślij e-mail”. Aby zweryfikować konfigurację poczty, musimy wysłać dowolną wiadomość e-mail na podany tam adres. Jest to prosta obsługa. Następnie ukażą się nam wyniki testów mechanizmów zabezpieczeń naszej poczty email: SPF, DMARC i DKIM. Jest to dla nas także przydatna „ściągawka”, aby wiedzieć o czym rozmawiać z naszym dostawcą poczty elektronicznej.

Autor: dr Agnieszka Gazda

Stan prawny na dzień: 13 listopada 2023 r.

Certyfikacja wykonawców zamówień publicznych

Coraz częściej słyszy się panikę na rynku zamówień publicznych, że od stycznia 2024 r. w zamówieniach publicznych będzie wprowadzona certyfikacja wykonawców, chcących wziąć udział w postępowaniach przetargowych. Wykonawcy zastanawiają się, od kogo mają żądać wydania takiego certyfikatu, aby móc przystąpić do postępowania przetargowego, rozumiejąc ich sytuację, tak po ludzku – chcą zarobić. Dla Zamawiających też to jest stres, bo końcówka roku budżetowego i początek nowego roku to, tzw. „żniwa” w zamówieniach publicznych, a tutaj znów wchodzi coś nowego.

Powiem krótko, spokojnie. Nie powinno to osób pracujących w zamówieniach publicznych tak szybko to dotknąć, jednakże warto być nastawionym na informacje w tym obszarze. Projekt ustawy o certyfikacji zamówień publicznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Numer projektu: UC147, https://legislacja.gov.pl/projekt/12375154 stan na dzień 16.09.2023 r.) w procesie legislacyjnym został skierowany do opiniowania.

Certyfikacja wykonawców tyczy się udziału wykonawców w postępowaniu o udzielenie zamówienia, prowadzonego zgodnie z przepisami  ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1605 z późn. zm.), powoływanej dalej Pzp. Celem projektodawcy jest, aby rynek zamówień publicznych był bardziej przyjazny dla przedsiębiorców i szczerzej otwierał się na sektor małych i średnich przedsiębiorstw. Autorzy projektu ustawy chcą, aby zmiany wzmacniały potencjał ekonomiczny wykonawców, w szczególności tych najmniejszych po to, aby przeprowadzanie zamówień publicznych było jeszcze łatwiejsze. Projekt przewiduje m.in. ograniczenie obowiązków formalnych związanych ze składaniem dokumentów przez wykonawców, a także uproszczenie i przyspieszenie weryfikacji ich sytuacji przez zamawiających. Wprowadzenie do Pzp certyfikacji wykonawców ma zapewniać wykonawcom możliwość uzyskania dokumentu potwierdzającego, że nie ma podstaw do jego wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia lub że ma ona zdolności i zasoby (np. określone doświadczenie, wykwalifikowaną kadrę, dobrą sytuację finansową, brak zaległości podatkowych) na poziomie wskazanym w certyfikacie. Wykonawcy będą otrzymywali certyfikaty do wykorzystania w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego w celu np.: wykazania, że spełniają warunki stawiane przez zamawiających (art. 108 i 109 Pzp, art. 112 ust. 2 Pzp) podstawy wykluczenia z udziału w postępowaniu. Oznacza to, że wykonawcy każdorazowo zobowiązani są do gromadzenia i składania dokumentów wymaganych przez zamawiającego, co stanowi dla nich istotne obciążenie formalne. Otrzymując od wykonawców wymagane podmiotowe środki dowodowe zamawiający (jego komisja przetargowa) musi samodzielnie dokonać oceny, czy rzeczywiście potwierdzają one określone wymagania stawiane przed wykonawcami, co często wymaga wiedzy nie tylko z obszaru zamówień publicznych. Zapewnienie odpowiedniego wsparcia zamawiającym w zakresie weryfikacji wykonawców nie tylko ograniczyłoby występujące po ich stronie ryzyko związane z udzielaniem zamówień (np. naruszenie dyscypliny finansów publicznych na skutek naruszenia przepisów Pzp). Odpowiedzią na powyższe zagadnienia ma być rozwiązanie w postaci certyfikacji wykonawców zamówień publicznych.

Zdaniem projektodawcy posłużenie się tym certyfikatem pozwoli uniknąć ewentualnych wątpliwości, które mogą wystąpić w toku badania przez zamawiających dokumentów i oświadczeń. Ma to służyć w szczególności: żądaniu przez Zamawiających mniejszej liczbie dokumentacji od Wykonawcy w specyfikacji warunków zamówienia. Ma to przyczynić się do szybszej procedury zamówienia, niższych kosztów udziału w procedurze. A także ma to być zachęta dla przedsiębiorców, szczególnie tych z sektora MŚP, do szerszego zaangażowania się w rynek zamówień publicznych. Certyfikacja dokonywana przez wyspecjalizowane podmioty wzmocni weryfikację wykonawców, co jest korzystne dla interesów zamawiających. Certyfikaty mają być ważne trzy lata od dnia jego wydania. Certyfikat będzie mógł utracić ważność przed upływem tego okresu. Nastąpi to w przypadku stwierdzenia przez podmiot certyfikujący, że wykonawca, któremu udzielono certyfikacji podstaw wykluczenia lub certyfikacji zdolności wykonawcy, przestał spełniać warunki jej udzielenia i nie wykazał w ramach aktualizacji certyfikatu, że te warunki spełnia ponownie.

Zgodnie z Polityką Zakupową Państwa certyfikacja powinna zostać wprowadzona do krajowego systemu zamówień publicznych do końca 2024 r. Tak więc mamy jeszcze czas.

Zgodnie z projektowaną ustawą wykonawca będzie uprawniony do posługiwania się certyfikatem na potrzeby wielu różnych postępowań o udzielenie zamówienia, bez potrzeby każdorazowego gromadzenia i składania dokumentów oraz oświadczeń (podmiotowych środków dowodowych) w zakresie sprecyzowanych przez zamawiających podstaw wykluczenia oraz warunków udziału w postępowaniu. Certyfikat będzie zastępował wspomniane dokumenty oraz oświadczenia.

Dla zamawiających mechanizm certyfikacji będzie oznaczał kolejne usprawnienie procesu weryfikacji podmiotowej wykonawców poprzez stworzenie możliwości dokonania jej bezpośrednio w oparciu o informacje wynikające z przedłożonego przez wykonawcę certyfikatu, a w konsekwencji ograniczenie czasu trwania postępowań.

Certyfikacja dla wykonawców będzie miała charakter fakultatywny. Oznacza to, że złożenie wniosku o wydanie certyfikatu, czy też posłużenie się certyfikatem w toku konkretnego postępowania o udzielenie zamówienia będzie leżało w sferze wyłącznej decyzji wykonawców. Inaczej mówiąc, wykonawcy nie będą mieli obowiązku uzyskiwania i posługiwania się certyfikatem. Będzie to ich uprawnienie. Co w przypadku, kiedy Wykonawca nie będzie miał certyfikatu? Dla takiego Wykonawcy nie zmienia się nic, będzie zobowiązany złożyć wszystkie dokumenty, jakie wymaga Zamawiający, czyli będzie w swojej ofercie przedkładał poświadczenia warunków udziału w postepowaniu w „klasyczny” sposób.

Certyfikaty wydawane będą przez akredytowane jednostki certyfikujące spełniające wymagania wynikające z właściwych norm europejskich.

Co w przypadku, kiedy Zamawiający będzie miał uzasadnione wątpliwości co do wydanego certyfikatu? W takim przypadku, w postępowaniu o udzielnie zamówienia. zamawiający, wezwie wykonawcę do złożenia wyjaśnień. Jeżeli wyjaśnienia złożone przez wykonawcę okażą się niewystarczające do usunięcia uzasadnionych wątpliwości, to zamawiający poinformuje o tym podmiot certyfikujący, który wydał certyfikat. Podmiot certyfikujący obowiązany będzie sprawdzić aktualność certyfikatu. W razie takiego zgłoszenia, sprawdzi aktualność certyfikatu w terminie 3 dni roboczych od dnia przekazania informacji przez zamawiającego. Jeżeli w wyniku tego sprawdzenia, podmiot certyfikujący stwierdzi, że wykonawca, któremu udzielono certyfikacji przestał spełniać warunki jej udzielenia w całości lub w części, wówczas będzie on obowiązany zawiesić certyfikat odpowiednio w całości lub części i wezwać wykonawcę do jego aktualizacji.

Reasumując, zdaniem projektodawców z certyfikacji wykonawców mają płynąć dla nich korzyści, polegające na;

1) ograniczeniu formalności związanych z udziałem w postępowaniu o udzielenie zamówienia, tj.:

a) braku konieczności gromadzenia dokumentów oraz oświadczeń na potrzeby jednostkowych postępowań,

b) ograniczeniu liczby wyjaśnień odnośnie do dokumentów składanych zamawiającemu

2) wstępnym potwierdzeniu sytuacji wykonawcy, a więc większej przewidywalności działalności na rynku zamówień publicznych;

3) podniesieniu poziomu profesjonalizacji oraz przejrzystości procesu weryfikacji wykonawcy (weryfikacja dokonywana przez wyspecjalizowany i niezainteresowany wynikiem postępowania podmiot).

Natomiast korzyści dla zamawiających zdaniem projektodawcy, to:

  1. przyśpieszenie procesu kwalifikacji podmiotowej wykonawców;
  2. możliwość polegania na ustaleniach jednostki certyfikującej:

a) wsparcie merytoryczne zamawiających,

b) skuteczniejsza weryfikacja wykonawców

3)  możliwość przeznaczenia większej ilości czasu na analizę merytoryczną oferty;

4) ograniczenie ryzyka związanego z błędną weryfikacją wykonawców;

5) mniejsza liczba odwołań do Krajowej Izby Odwoławczej.

Reasumując, wykonawcy będą mogli złożyć certyfikat na potrzeby potwierdzenia swojej sytuacji podmiotowej w postępowaniu o udzielenie zamówienia klasycznego (w rozumieniu art. 7 pkt 33 Pzp), zamówienia na usługi społeczne i inne szczególne usługi (w rozumieniu art. 7 pkt 34 Pzp) oraz zamówienia sektorowego (w rozumieniu art. 7 pkt 35 Pzp). Ponadto, będą mogli posłużyć się certyfikatem w procedurach udzielania zamówień nieobjętych stosowaniem Pzp, w tym również zamówień publicznych o wartości mniejszej niż 130 000 złotych. Jeżeli w tym kształcie ustawa zostanie wprowadzona w życie, możliwe że będzie odciążeniem dla wykonawców i zamawiających w kompletowaniu dokumentacji przetargowej, jednakże nie widzę, aby była wsparciem dla MŚP, gdyż warunki stawiane przez zamawiających nie są dla nich konkurencyjne.

A co do szkoleń w tym zakresie, nie ma potrzeby śpieszyć się, gdyż projekt ten jeszcze może lec zmianie w Sejmie lub Senacie.

Autor: dr Agnieszka Gazda

16.09.2023 r.